قبلهء همهء مردم قرار داده است » ( الّذى جعله قبلة للانام ) . « 1 » در هر شبانه‌روز ، چندين بار رو به سوى آن مىكنند و مركز دايرهء صفوف جماعت آن ، رمز وحدت همهء مسلمين جهان است . آن گاه در توصيف ديگرى از اين خانهء بزرگ و مراسم واقعى حج كه عاشقان بىقرار الهى را به سوى خود دعوت مىكند ، مىفرمايد : « آنها همچون تشنه‌كامانى كه به آبگاه مىروند به سوى آن مىآيند و همچون كبوتران به آن پناه مىجويند » ( يردونه « 2 » ورود الانعام و يألهون « 3 » اليه ولوه الحمام « 4 » ) . به راستى آنها كه معناى حج را درك مىكنند ، همين گونه به سراغ خانهء خدا مىآيند ، قلب و روح خود را با آن شستشو مىدهند و از معنويت و روحانيّت حج با تمام وجود بهره مىگيرند و از شرّ شياطين و هواى نفس و بلاى گناه به آن پناه مىجويند ، عاشقانه زمزمهء لبيك سر مىدهند و مشتاقانه سعى صفا و مروه مىكنند و پروانه‌وار به گرد شمع كعبه ، مىگردند .

--> ( 1 ) « انام » بعضى آن را به معناى انسانها و بعضى به معناى موجودات عاقلى كه بر روى زمين زندگى مىكنند اعم از جن و انس تفسير كرده‌اند ، در صورت اوّل مفهوم جمله اين است كه حج تنها قبلهء انسانهاست و در صورت دوّم ، قبله براى جن و انس هر دو محسوب مىشود . بعضى آن را از ريشه « و نام » به معناى صدا دادن دانسته‌اند ، سپس به همهء موجودات ذى روح يا خصوص جن و انس اطلاق شده است . ( تاج العروس مادّهء انم ) . ( 2 ) « يردون » از مادّهء « ورود » در اصل به معناى وارد شدن حيوانات تشنه به آبگاه است ، سپس به هر گونه داخل شدن در هر محل اطلاق شده است . ( 3 ) « يألهون » بعضى آن را از مادهء « إله ، الوها » به معنى عبادت كردن دانسته‌اند . بنا بر اين يألهون يعنى پرستش مىكنند و گاه گفته شده اين ماده به معنى تحيّر است چرا كه وقتى انسان در بارهء ذات و صفات خدا مىانديشد ، متحيّر مىشود و گاه گفته‌اند كه مادهء اصلى آن وله مىباشد كه واو آن تبديل به همزه شده است ( تعبير به ولوه در ادامهء جملهء بالا به صورت مفعول مطلق نيز مؤيّد اين معنى است ) و وله به معناى پناه گرفتن و تضرّع كردن همراه شوق است . ( 4 ) « حمام » ( به فتح ) به معناى كبوتر و « حمام » ( به كسر ) به معنى مرگ است و در عبارت بالا همان معناى اول منظور است .